Η αληθινή παιδεία αντίδοτο στη χειραγώγηση

Στην ταινία "Swing Kids" παρακολουθούμε με ποιο τρόπο εκπαιδεύονται οι νέοι, ειδικά η Χιτλερική Νεολαία, όπου ο Πίτερ, ο κεντρικός ήρωας, αναγκάζεται να ενταχθεί για να αποφύγει τη σύλληψή του. Τον ακολουθεί ο φίλος του, ο Τόμας. Παρακολουθούμε τους νέους να ασκούνται στην πυγμαχία και να μάχονται μέχρι τελικής πτώσης και σιγά σιγά να χειραγωγούνται και να παθαίνουν πλύση εγκεφάλου. Στο τέλος, τους ζητούν να καταδώσουν ακόμη και τους δικούς τους ανθρώπους, σε περίπτωση που έχει γίνει αντιληπτό ότι αυτοί εναντιώνονται στον ναζισμό.

Ο Χίτλερ είχε ένα ιδιαίτερο όραμα για την εκπαίδευση των νέων που δεν ακολουθούσε την πεπατημένη. Ήθελε στα σχολεία να ανδρωθεί μια νεολαία που θα άλλαζε τον κόσμο απότομη, αυταρχική και ο ίδιος δεν έδινε βάση στην πνευματική καλλιέργεια, διότι πίστευε ότι η επιστήμη θα διέφθειρε την νεολαία. Επιπρόσθετα, επιθυμούσε οι νέοι να εκπαιδεύονται στις σκληρότερες δοκιμασίες. Να λατρεύεται η εικόνα του κυρίαρχου και αυταρχικού νέου.

Μελετώντας τις ιδέες των αρχαίων Ελλήνων φιλοσόφων για ζητήματα εκπαίδευσης-παιδείας διαπιστώνουμε τη μεγάλη οπισθοδρόμηση που ο ναζισμός και άλλα ολοκληρωτικά καθεστώτα προκάλεσαν σε αυτόν τον χώρο.

Ο Πλάτωνας λέει για την παιδεία ότι «είναι εκείνη που γυμνάζει τον άνθρωπο από την παιδική ηλικία στην αρετή και του εμπνέει σφοδρή επιθυμία να την αγαπήσει και να γίνει τέλειος πολίτης, που να ξέρει να κυβερνά και να υπακούει στους νόμους σύμφωνα με το πνεύμα της δικαιοσύνης». Και συνεχίζει: «Εκείνην (την παιδεία) που βάζει στόχο της τα χρήματα ή εκείνην που αποβλέπει στην απόκτηση πολιτικής δυνάμεως ή κανένα άλλο είδος σοφίας, χωρίς σύνεση και δικαιοσύνη, τη θεωρεί (ο λόγος μας) βάναυση και ανελεύθερη και τελείως ανάξια να ονομάζεται παιδεία». Και τονίζει πόσο διαφορετικά συμπεριφέρονται αυτοί που έχουν λάβει τη σωστή παιδεία: «(…) εκείνοι που έχουν πάρει σωστή μόρφωση γίνονται σχεδόν ενάρετοι και δεν πρέπει να περιφρονούμε καθόλου την παιδεία γιατί έρχεται πρώτη στους τελειότερους ανθρώπους από όλα τα αγαθά. Κι αν κάποτε μας ξεφεύγει, είναι δυνατό να την επαναφέρουμε στη θέση της, κι αυτόν τον αγώνα πρέπει να κάνει πάντοτε κάθε άνθρωπος όσο μπορεί σ' όλη του τη ζωή».

Και ο Αριστοτέλης, μαθητής του Πλάτωνα, θεωρούσε ότι η παιδεία πρέπει να είναι το κύριο μέλημα του νομοθέτη, διαφορετικά οι πόλεις θα φθαρούν και δεν θα μπορεί το πολίτευμα να διατηρηθεί. Αν λοιπόν θέλει η δημοκρατία να διατηρηθεί, πρέπει να διατηρηθεί και η δημοκρατική παιδεία. Τα «βελτίονα ήθη» είναι αιτία της «βελτίονος πολιτείας», δηλαδή οι καλύτεροι, οι εξοχότεροι χαρακτήρες είναι αιτία για το καλύτερο, το εξοχότερο πολίτευμα.  

Πόσο διαφορετική αντίληψη για την παιδεία… Αυτή προτρέπει στην αρετή, στη σοφία, στη σύνεση, στη δικαιοσύνη, στην ελευθερία. Ποτέ αποκλειστικά στα χρήματα ή στην απόκτηση πολιτικής δύναμης για την υποδούλωση των άλλων ανθρώπων. Ο άνθρωπος που έχει λάβει παιδεία καλλιεργείται ψυχικά και πνευματικά, εξανθρωπίζεται, αποκτά αξίες και ήθος, σεβασμό, αλτρουισμό, ενσυναίσθηση προς τον άλλον άνθρωπο. Είναι διαμορφωτής της ζωής του και του πολιτεύματος. Δεν στηρίζεται στη σωματική δύναμη, αλλά στην ψυχοπνευματική, έχει κρίση, γνώση και όχι άγνοια, έχει υγιή κίνητρα και όχι τυφλή υποταγή. 

Α.Ψ.  
  

Γκράφιτι του Μπάνκσι

"051210" by yououghttabeinpictures is licensed under CC BY-NC-SA 2.0 

 

 

Πλάτωνας, 427-347 π.Χ. 

Αριστοτέλης, 384-322 π.Χ.

[πηγή: Wikimedia Commons]